มหากาพย์มานานปี ซุ้มประตูเมืองอุดร

กรณีศึกษาซุ้มประตูเมืองอุดรธานีไม่ได้เป็นเพียงความล้มเหลวในเชิงการจัดการเวลา แต่เป็นภาพสะท้อนของ “ความไม่สมดุล” ในการประสานงานระหว่างหน่วยงานรัฐที่มีอำนาจเหนือพื้นที่ต่างกัน ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่สำคัญคือ การจัดตั้งคณะกรรมการบูรณาการพื้นที่ร่วม (Joint Area Management Committee) สำหรับโครงการที่คาบเกี่ยวกับเขตทหารหรือพื้นที่ความมั่นคง เพื่อให้การตัดสินใจจบลงได้ในขั้นตอนก่อนการลงนามในสัญญาจ้าง

โครงการซุ้มประตูเมืองอุดรธานี ตั้งอยู่บนทำเลที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์อย่างยิ่ง คือบริเวณหน้ามณฑลทหารบกที่ 24 (มทบ.24) ถนนทหาร ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมืองอุดรธานี ซึ่งเป็นเส้นทางหลักที่เชื่อมโยงระหว่างศูนย์กลางเมืองกับพื้นที่เศรษฐกิจและเขตทหาร โครงการนี้มีกรมโยธาธิการและผังเมืองเป็นเจ้าของโครงการ โดยว่าจ้างบริษัท เอส.ซี.จี. 1995 จำกัด เป็นผู้รับจ้างดำเนินงานก่อสร้างด้วยวงเงินงบประมาณรวม 39,500,000 บาท

จากการวิเคราะห์รายละเอียดปริมาณงาน พบว่าโครงการนี้มีขอบข่ายงานที่กว้างขวางและซับซ้อนกว่าการก่อสร้างซุ้มประตูทั่วไป โดยไม่ได้มีเพียงโครงสร้างที่คร่อมถนน แต่ยังครอบคลุมไปถึงการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานโดยรอบและการสร้างพื้นที่นันทนาการสำหรับประชาชน

สัญญาจ้างเริ่มต้นเมื่อวันที่ 9 ธันวาคม 2564 และมีกำหนดสิ้นสุดเดิมในวันที่ 29 กันยายน 2566 รวมระยะเวลา 660 วัน อย่างไรก็ตาม โครงการกลับไม่สามารถดำเนินการให้แล้วเสร็จตามกำหนดการเดิมได้ โดยมีการล่าช้าสะสมต่อเนื่องเกินกว่า 800 วัน (นับจากมกราคม 2566 ถึงปัจจุบัน) กรมโยธาธิการและผังเมืองได้ชี้แจงสาเหตุหลักของความล่าช้าซึ่งแบ่งออกเป็น 3 ระยะสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อเนื่องกันเป็นโดมิโน :

การหยุดชะงักระยะที่หนึ่งเกิดขึ้นในช่วงกุมภาพันธ์ถึงมิถุนายน 2565 เมื่อมณฑลทหารบกที่ 24 ขอให้ชะลอการส่งมอบพื้นที่ก่อสร้าง เนื่องจากพื้นที่โครงการเป็นเขตหวงห้ามทางทหารที่มีความสำคัญด้านความมั่นคงและเกี่ยวข้องกับการขึ้น-ลงของอากาศยานในอดีต การชะลอตัวนี้ส่งผลให้ผู้รับจ้างไม่สามารถเคลื่อนย้ายเครื่องจักรหนักเข้าสู่หน้างานได้ในช่วงที่สภาพอากาศเอื้ออำนวยที่สุดสำหรับการลงเสาเข็ม

ระยะที่สองเกิดขึ้นอย่างซ้ำซ้อนในช่วงกันยายน 2565 ถึงมกราคม 2566 เมื่อมีการขอยกเลิกการอนุญาตใช้พื้นที่ก่อสร้างเป็นการชั่วคราวอีกครั้ง การประสานงานระหว่างหน่วยงานพลเรือนและกระทรวงกลาโหมกลายเป็นคอขวดสำคัญ เนื่องจากการขอใช้พื้นที่ทหารต้องผ่านกระบวนการอนุมัติที่ซับซ้อนและหลายขั้นตอนในระดับนโยบาย

ระยะที่สามซึ่งเป็นปัญหาทางเทคนิควิศวกรรมเกิดขึ้นในเดือนกรกฎาคม 2566 เมื่อเริ่มมีการดำเนินการก่อสร้างโครงสร้างหลัก แต่พบว่าแบบก่อสร้างบางส่วนไม่สอดคล้องกับสภาพชั้นดินและข้อจำกัดในพื้นที่จริง รวมถึงต้องปรับปรุงเพื่อให้มีความคงทนถาวรและสอดคล้องกับการใช้งาน Skywalk ที่ต้องรองรับน้ำหนักประชาชนจำนวนมาก กรมโยธาฯ จึงจำเป็นต้องสั่งพักงานเพื่อแก้ไขแบบแปลนใหม่ทั้งหมดในบางส่วน

นอกจากอุปสรรคด้านพื้นที่และแบบแปลนแล้ว ปัจจัยทางเศรษฐกิจและนโยบายรัฐบาลในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ยังมีส่วนสำคัญ โครงการนี้ได้รับสิทธิ์ผ่อนผันขยายระยะเวลาก่อสร้างโดยคิดค่าปรับในอัตราร้อยละ 0 ตามมาตรการช่วยเหลือผู้ประกอบการ แม้มาตรการนี้จะช่วยบรรเทาภาระของผู้รับจ้าง แต่ในอีกด้านหนึ่งกลับทำให้แรงจูงใจในการเร่งรัดงานลดลงเนื่องจากไม่มีภาระค่าปรับรายวันมากดดันเหมือนโครงการทั่วไป

นอกจากนี้ การออกแบบโครงการขนาดใหญ่ที่มีมูลค่าสูงและตั้งอยู่ในพื้นที่สาธารณะ ควรมีการติดตั้งกล้องวงจรปิด (Live Construction Cam) ที่ประชาชนสามารถเข้าดูความคืบหน้าผ่านแอปพลิเคชันหรือเว็บไซต์ได้ตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อสร้างความโปร่งใสและลดแรงเสียดทานทางสังคมจากการเดาหรือข่าวลือ

ในมิติของสถาปัตยกรรม การบูรณาการ “Skywalk” เข้ากับซุ้มประตูเมืองถือเป็นนวัตกรรมผังเมืองที่น่าชื่นชม แต่ควรมีการวางแผนการบริหารจัดการหลังการก่อสร้าง (Post-construction Management) ที่ชัดเจน โดยเฉพาะการดูแลความสะอาด ความปลอดภัย และการส่งเสริมให้เกิดกิจกรรมเชิงเศรษฐกิจในลานจอดรถและพื้นที่นันทนาการที่สร้างขึ้นใหม่ เพื่อให้งบประมาณ 39.5 ล้านบาทสามารถผลิตผลตอบแทนทางสังคม (Social Return on Investment – SROI) ได้อย่างสูงสุด

บทสรุปของโครงการก่อสร้างซุ้มประตูเมืองอุดรธานีในปี 2569 จะเป็นดัชนีชี้วัดสำคัญถึงความสามารถของหน่วยงานราชการไทยในการกู้คืนความศรัทธาและสร้างสรรค์ผลงานที่สมดุลระหว่าง “งบประมาณ” “เวลา” และ “คุณภาพ” เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของชาวอุดรธานีสืบไป